donderdag 10 maart 2011

De kaart en het landschap (3)

Photobucket

Het landschap neemt een belangrijke plaats in in de kunst. Vanaf het moment dat de mens schildert, schildert hij landschappen, ongeacht de kunststroming, ongeacht de periode.
In Pompeï zijn fresco's met landschapstaferelen gevonden, Jacob van Ruisdael schilderde ze in de zeventiende eeuw, heel realistisch. Paul Klee gaf het driehonderd jaar later weer heel anders weer.


Photobucket

Photobucket


Zodra een landschap in kaart is gebracht of op een doek is vastgelegd zet de vergankelijkheid van het werk zich in beweging. Een topografische kaart is al snel niet meer aktueel, vooral als ze erg gedetailleerd is. En een schilderij van een landschap blijft plakken op die mooie voorjaarsdag, de boterbloemen geel tussen het frisgroene gras in de wei. En het landschap evolueert ondertussen verder zoals natuur of mens dat het beste uitkomt.
Het beeld is vergankelijk, maar ook het materiaal. Ga maar eens drie weken op vakantie en kijk wat er na een redelijk intensief gebruik van je landkaart is overgebleven. Een kunstwerk ondergaat hetzelfde verval, ook al gaat dat doorgaans een stuk langzamer. Maar de kleuren van een Van Gogh bijvoorbeeld, het is niet te voorkomen dat ze met de tijd fletser worden. Er zijn ongetwijfeld een heleboel manieren om dat proces te vertragen, tegen te gaan, maar eens komt de dag dat het origineel schuil gaat onder een laag van later aangebrachte penseelstreken. En we kijken niet meer naar een Van Gogh, maar naar de voorstelling van een Van Gogh.

Er zijn kunstenaars die die vergankelijkheid gemakkelijk accepteren. Sterker nog, ze benutten de vergankelijkheid als een op zichzelf staand element van het kunstwerk.
Ik herinner me een 8mm.-film (ik ben helaas de naam van de kunstenaar vergeten) in het museum voor moderne kunst MART in Rovereto. Een stilleven: het doosje van de laatste 8 mm.-film. Op de projector: die laatste 8 mm.-film waarmee het doosje vastgelegd was. Door het continu afdraaien van de film, dag in, dag uit, verloor de film steeds meer van zijn scherpte. Ik denk dat ik de film zo'n acht jaar geleden heb gezien, toen al vaag, dus je kunt je voorstellen hoeveel er vandaag van over is. Het idee erachter vind ik magisch: je vertrouwt iets toe aan een materiaal waarvan je weet dat het binnen een bepaalde tijd verdwenen zal zijn.
Hetzelfde principe wordt eigenlijk gehanteerd door de graffiti-artiesten. Kunst die dikwijls verdwijnt voordat de verf goed en wel is opgedroogd. De echte graffitisten weten dat, en willen niet anders. ,,Het zou een schande zijn als street-art in een museum zou eindigen'', stelt Bansky, een van de bekendste en meest mysterieuze meesters op dit gebied.

PhotobucketJim Denevan gaat nog een stukje verder. Hij gebruikt de natuur zelf als doek voor zijn werken. Abstracte werken, veelal combinaties van cirkels, die een 'levensduur' hebben van enige uren, dagen, hooguit maanden.
Denevan begon met zijn tekeningen in de jaren '90. Zijn moeder leed aan Alzheimer en om aan de drukkende sfeer in huis te ontsnappen zocht de Amerikaan soms urenlang een vluchtplaats op het strand, tekende zijn figuren in het zand met de zekerheid dat die verdwenen zouden zijn als hij de dag erna terug zou komen. Het was een soort van therapie voor hem: ,,Het creatieve proces hield me op een andere manier bezig en ik voelde me er beter door. En als op het eind de golven bij hoog water alles uitwisten bleef er een gevoel van opluchting over.''
Na de dood van zijn moeder  ging Denevan verder met zijn landschapstekeningen. Zijn projecten bekostigde hij tot een tijdje geleden altijd zelf, ook al werden ze steeds groter en groter. In de Nevada woestijn schiep hij in mei 2009 het grootste kunstwerk ooit gemaakt. Ruim 1000 cirkels die alles bij elkaar een doorsnede van 15 kilometer hadden. Voor dergelijke grote werken gebruikt hij een gps om perfect ronde cirkels op zijn 'doek' te krijgen. Maar over het algemeen werkt hij heel eenvoudig uit de vrije hand. ,,Ik heb er inmiddels enige ervaring in'', zegt hij zelf.
 

Photobucket


Het kostte hem 15 dagen om het Nevada-project te realiseren. Een paar dagen later begon het te regenen, twee weken later was er bijna niets meer van te zien. Dat hoort erbij. ,,Mijn tekeningen liggen wat dat betreft dichter bij dingen zoals muziek of dans'', zegt hij. ,,Ze bestaan in een preciese tijd, in een preciese ruimte, wat ze op één lijn brengt met de levende wezens. We zijn allemaal voorbestemd om weg te glijden, wat vage sporen achterlatend maar ook die verdwijnen na verloop van tijd.''

Kunst, vergankelijk zoals het leven zelf. Abstract, realistisch, het is maar hoe je het wilt noemen.


Photobucket

Photobucket




Afbeeldingen: internet.
Bronnen: - Il venerdì di Repubblica.

9 opmerkingen:

  1. Niet eerder zulke mooie dansvoorstellingen gezien! Bedankt, prachtig en zorgvuldig samengesteld blog. Vol gevoel!

    Groet van Ragfijn

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Bijzonder fraai blog naar vorm en inhoud.

    Ik zet je bij mijn favorieten.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Heel mooi verteld. Die Denevan vind ik heel interessant.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. een mooie bijdrage landschappen voorzien in de behoefte van de mens naar een oneindig verlangen

    BeantwoordenVerwijderen
  5. @Ragfijn.
    Dank je. Ik ben er inderdaad even mee bezig geweest.

    @thbalvers.
    Dank je, Theo.

    @Paco.
    Fijn.

    @Zelfstandig journalist.
    Denevan heeft meer originele ideeën: hij organiseert ook enorme 'etentjes'. Altijd buiten, ook hier één met het landschap.

    @Cor.
    Mooi gezegd, Cor.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. o, Ron
    scrol even bij jou naar beneden
    heb nu geen tijd
    maar kom snel naar dit blog terug
    dat wordt smullen dat zie ik zo al
    groet je

    BeantwoordenVerwijderen