zondag 17 april 2011

Habemus Papam

,,Gefeliciteerd met je promotie.'' Iedereen gaat ervan uit dat een promotie enkel positief is, eerst en vooral natuurlijk om het prijskaartje dat eraan vasthangt. Aan de andere kant van het labeltje staan in dikke rode letters de woorden "grotere  verantwoordelijkheid" gedrukt.
En wat doe je als gepromoveerde als je merkt dat je juist daar niet klaar voor bent? Dat die grotere verantwoordelijkheid te zwaar op je schouders rust en je die niet kunt dragen? Als je het beste met jezelf voorhebt doe je een stapje terug, je weigert de promotie of je zoekt een andere baan.
En wat als je die promotie niet kunt weigeren? Als je gekozen bent door een hogere macht, de hoogste macht? Dan heb je een serieus probleem.
Het is deze hersenkronkel die de Italiaanse regisseur Nanni Moretti tot zijn laatste film aangezet heeft, "Habemus Papam", die vrijdag (15 april) in de Italiaanse bioscopen in première is gegaan en op het Filmfestival van Cannes mee zal dingen naar de Gouden Palm. Over een pas gekozen paus, wiens schouders te smal blijken om de immense verantwoordelijkheid van hoofd van de katholieke kerk te dragen.

 

Habemus Papam

Er zijn inmiddels vijf jaren verstreken sinds Moretti's laatste film "Il Caimano", een steeds profetischer wordende rolprent rondom Silvio Berlusconi. Een film die veel stof deed en doet opwaaien, zoals de meeste van de films van de inmiddels 57-jarige regisseur, acteur en producent. En gezien het onderwerp heeft ook "Habemus Papam" natuurlijk al voor de nodige discussies gezorgd in een Italië dat leeft en beleeft in de schaduw van de kerk.
Toch lijkt Nanni Moretti de film met fluwelen handschoenen aan te hebben gemaakt. Ondanks het feit dat hij uitgesproken atheïst is neemt hij het geloof of het Vaticaan nergens echt op de hak. Integendeel zelfs. ,,Het is ook geen film over het Vaticaan'', vertelt Moretti in een interview met Arianna Finos voor 'La Repubblica'. ,,Het is een film over de moeilijkheid om aan de verwachtingen van anderen te kunnen voldoen.'' Niet voor niets lijkt hij dan ook te hebben gekozen voor Michel Piccoli als hoofdrolspeler.Michel PiccoliDe 85-jarige Franse acteur (in zijn rijke carrière goed voor 225 films) kruipt op een erg overtuigende manier in de huid van kardinaal Melville en zet deze op een meesterlijk menselijke wijze in al zijn onvolkomendheden en twijfels neer op het moment dat hij tot paus Celestino VI wordt gekozen.

De nieuwe paus wordt panisch op het moment dat hij vanaf het balkon de gelovigen op het Sint Pieterplein moet begroeten en zijn plaats tussen de wapperende rode fluwelen gordijnen blijft dan ook leeg. De katholieke wereld is vanaf de hoogste tot laagste gelederen in verwarring en de hulp van de psychiater Brezzi (de beste, een rol die Nanni Moretti zichzelfNanni Moretti
toeëigent) wordt ingeroepen. Op diens aanraden zoekt Celestino VI in het diepste geheim hulp buiten de muren van het Vaticaan, bij een andere psychiater (Brezzi's ex-vrouw). Om zijn identiteit niet prijs te geven doet de paus zich voor als acteur (,,Maar ik ben geen goeie.''). Na het bezoek maakt hij een wandelingetje, waarbij hij aan het wakend oog van zijn staf weet te ontsnappen. Alleen in Rome komt hij in aanraking met het leven buiten de kerk. Hij herinnert zich zijn liefde voor het toneel, komt in een gezelschap terecht dat zich voorbereid op Tsjechov's "De Meeuw". Het is de vleug symboliek waarvan Moretti in "Habemus Papam" knap gebruik maakt. De première van het toneelstuk leidt tot het einde van de vlucht van Melville/Celestino VI, precies zoals de vlucht van Tsjechov's meeuw haar einde kende. De film gaat vervolgens haar beslissende fase in, die ik hier niet zal onthullen.


De menselijke tragiek is slechts een onderdeel van de film. "Habemus Papam" werd als een commedie gepresenteerd, en dat is het ook in de eerste plaats. Moretti's humor is aangenaam, niet plat zoals ze te vaak op de Italiaanse televisie gebracht wordt. Met af en toe een kleine vingerwijzing naar de wereld van de psychiaters en de geslotenheid van de kerk, maar zonder denigrerend te worden.
Moretti is back. Voor de ene helft van Italië werd het tijd, voor de andere helft had hij ook weg mogen blijven. Zo gaat dat hier, je houdt ervan of niet. Zwart, wit, grijstinten bestaan niet.

dinsdag 12 april 2011

Wat Van Gogh zag en Ghisoland laat zien

Toen Vincent van Gogh in december 1878 in Wasmes arriveerde meende hij zijn roeping gevonden te hebben. De Borinage in de Waalse provincie Henegauwen was het Europese centrum van de steenkoolindustrie en produceerde op haar eentje meer van het zwarte goud als heel Duitsland en Frankrijk bij elkaar. De streek heeft zijn naam zelfs te danken aan de mijnwerkers: borin of borain is Frans voor kompel, mijnwerker. En de mijneigenaren dankten hun immense rijkdom aan diezelfde mijnwerkers. Wat er overbleef voor de tienduizenden die elke dag onder de grond hun leven waagden was een schijntje. Hongerlonen die de mijnwerkersfamilies in de Borinage in de grootste misère deed leven.
Van Gogh voelde dat hij juist hier als lekenprediker thuis hoorde. Naast mensen die leefden in nederigheid, precies zoals Jezus Christus in nederigheid leefde. De 25-jarige geloofsfanaat liet zich zover meeslepen door zijn overtuiging dat hij zijn huurkamer opzegde in ruil voor de miezerigste optrek in de streek. Hij gaf zijn kleren weg, zijn geld, leefde min of meer op water en brood. Het leven van een dienaar hoorde immers hard te zijn, en dienend. In 1879 (hij woont dan inmiddels in het nabijgelegen Cuesmes) kwam Vincent in aanvaring met de kerk aangezien hij zich steeds meer inzette voor de naastenliefde en steeds minder voor de officiële kerkelijke ceremonies. Van Gogh werd uit zijn ambt gezet en wat volgde was een jaar in bijna absolute eenzaamheid. Pas in juli 1880 ontving broer Theo weer een brief waarin een verbitterde Vincent liet doorschemeren dat de God van de kerk een ander was dan de God die hijzelf voor ogen had.
Het was een beslissende fase in Van Gogh's leven. Theo slaagde erin Vincent ervan te overtuigen zijn sociale en religieuze mening op een artistieke manier te uiten. Met het geld wat zijn broer hem gestuurd had schreef hij zich in Brussel in aan de kunstacademie en liet de kerk voor wat ze was.



Photobucket
Kolenmijn in de Borinage (1879)
Vincent van Gogh


Wat Van Gogh achterliet in de Borinage waren de mijnwerkers. Geen broers die aan hen wat geld konden sturen om ze van hun miezerige bestaan te verlossen. Alleen de hoop dat het nageslacht niet in de mijnen het dunbelegde brood zou moeten verdienen.
Eén van die vele kompels heette Ghisoland. Hij woonde en werkte in La Bouverie, nog geen vijf kilometer van Wasmes verwijderd. Wie weet of hij de lekenprediker uit Holland ooit ontmoet heeft.
PhotobucketIn 1878, het jaar waarin Van Gogh in de Borinage aankwam, werd zijn tweede zoon geboren. Norbert heette hij. Vader Ghisoland werkte om zijn zoons een vak te laten leren. De oudste werkte voor een fotograaf, Norbert zou timmerman worden. Toen zijn broer echter onverwacht aan de gevolgen van een ongeluk overleed werd Norbert de hulp bij fotograaf Charles Galladé in Mons. Hij werkte er van 1897 tot 1900. In 1902 verhuisde hij naar Frameries, waar hij voor zichzelf begon in een pand onder de woning waar hij en zijn familie woonden. Tot aan zijn dood in legde Norbert Ghisoland er zijn plaats- en streekgenoten vast. In totaal meer dan 90.000 negatieven op glasplaten liet hij in 1939 na. Een patrimonium. Ongeveer de helft ervan is verloren gegaan toen de familie in 1953 een deel van de glasplaten aan de staat schonk om er de slachtoffers van de watersnoodramp in Nederland mee te helpen. Er was een groot gebrek aan glas nadat het water zich meester had gemaakt van een groot deel van ons land.

Wat er van het werk van Ghisoland is overgebleven is uniek te noemen. De kwaliteit van de opnamen is perfekt omdat zijn studio een glazen dak had en hij daardoor min of meer bij daglicht kon werken. En hoewel hij zich nooit een kunstenaar heeft willen noemen, maar enkel een fotograaf die zijn werk zo goed mogelijk uitvoerde, geven de achtergronden van zijn onderwerpen, de kostuums, de attributen, een heel bijzondere sfeer aan de foto's.


Photobucket Photobucket
Photobucket Photobucket

En hier sluipt de tegenstelling tussen de werkelijkheid en datgene wat Norbert Ghisoland aan sfeer schiep de prenten binnen. De werkelijkheid die niet weg te fotograferen viel van de gezichten van de mensen die voor hem poseerden, eerst voor een eenvoudige pasfoto, maar later voor bruiloften, een doop, of andere heugelijke feiten zoals een overwinning in een wielerwedstrijd. De fotostudio sloot de wereld even buiten, maar hoe die wereld bezit had genomen van de mens zelf is bij Ghisoland beter te zien dan bij de meeste van zijn tijdgenoten. De ogen verraadden een moeilijk leven, een hard bestaan, waarin weinig of geen plaats was voor een gelukkige glimlach. Zelfs niet in pose in de studio van een fotograaf.


Photobucket Photobucket


De strakke kaken, de doffe blikken, de gelaten waar immer een waas van vermoeidheid de huid leek te verschralen. Het zijn waarschijnlijk dezelfde gezichten die Vincent van Gogh deden realiseren dat de God van de kerk een andere God dan de zijne was, een andere God dan die van de mijnwerkers met hun harde bestaan. Dankzij de immense nalatenschap van Ghisoland wordt ons de mogelijkheid geboden mee te kijken. Mee te kijken met de fotograaf, en mee te kijken met Van Gogh. Een fascinerende gedachte.

PhotobucketPhotobucketPhotobucket

De Botanique in Brussel eert deze dagen de meesterfotograaf die geen meester wilde zijn. Tot 25 april is er de unieke expositie "Norbert Ghisoland, Fotograaf 1878-1939" er te zien. Volgens mij, een aanrader.




Bronnen:

Afbeeldingen:

donderdag 7 april 2011

Geen gaatje (een gastronomisch haiku)

                                                                        lente op tafel

                                                                        sla, groen, alles bot, loopt uit

                                                                        ook de eieren


Photobucket


















Afbeelding: Jos van Riswick (internet)

dinsdag 5 april 2011

Overdoen

,,Zou je het nog een keer overdoen’’, vraagt ze hem. Hij kijkt haar aan. Haar donkergroene ogen waar hij ooit in verdronk. De oeverlijn van die zee, vanaf waar steeds dieper geworden beddingen hun weg meanderen over haar huid. Lachrimpeltjes, kraaiepootjes. Ze zijn rimpels geworden die bij de grijze haren horen die haar gezicht omzomen. De haarlijn heeft zich in de jaren iets teruggetrokken, de haren zijn dunner als voorheen.
Het is hier dat hij haar veertig jaar geleden onhandig blozend ten huwelijk heeft gevraagd. Precies hier, waar ze nu zitten, op het stenen muurtje dat het terras van het barretje omzoomt. Het barretje wordt nog steeds door dezelfde familie gerund, maar Giorgio is enkel nog aanwezig in een lijstje dat op een prominent plekje boven de tapkast hangt. Het kleurrijke temperament van de toenmalige eigenaar straalt dwars door het zwartwit van de foto heen, geen grijstint die dat doven kan. Lachend kijkt Giorgio nog steeds vanachter de toog door de immer openstaande deuren naar het strand, de zee. Zijn zee, zoals hij altijd zei, de ogen fonkelend terwijl hij aan de punten van zijn snor draaide. Een bolle buik zorgde voor een flinke golf in de lijnen van zijn onafscheidelijke rood-wit gestreepte polo. Nooit had Herman Giorgio anders gezien, 40 jaar geleden niet en al die andere keren niet als hij en Hanneke nog eens langskwamen, op weg naar of op weg terug van een vakantie. Dat is hier de mode, was het vaste antwoord van Giorgio als iemand een opmerking over zijn kleding maakte.

Het muurtje waar ze op zitten is van hetzelfde wit als veertig jaar geleden. De tijd lijkt hier stil te staan. Op wat kleine veranderingen na is ook de bar nog dezelfde als die van een generatie terug. De houten tafels, wiebelend. De blauwe houten stoelen met de rieten zitting. De grove tegels van het paviment, koel onder je voeten na het warme zand van het strand. Zelfs de zon die in de late middag een zachte gloed  over de haren van Hanneke legt is dezelfde als toen.
Haar donkerbruine lokken waren lang en vielen, met een zwart badstoffen haarbandje bij elkaar gehouden, tot halverwege over haar rug. Een bloemenkind was ze. Haar paarse lange rok die fel afstak tegen het wit van de stenen waarop ze zat. Het witte hemd, nonchalant dichtgeknoopt waaronder haar gebruinde borsten zichtbaar waren.  En een bloemenkind was hij, in zijn witte jeans en het open hangende hemd waarop kleurige bloemen afstaken tegen een pastelgroene achtergrond. Het kost Herman geen moeite het zich te herinneren, de beelden komen als vanzelf. Het moest altijd zo blijven, en dat gebeurde ook.

Een beetje voelt Herman zich nog steeds een bloemenkind, elke keer als hij Hanneke in de ogen kijkt. Haar donkergroene ogen waar hij ooit in verdronk.
Haar vraag is blijven hangen, wordt één met het rustig kabbelen waarmee de diepblauwe zee het goudgele strand begroet. ,,De bruiloft niet’’, antwoord hij. ,,Maar voor de rest, ja, ik zou het stap voor stap zo overdoen.’’
Een fototoestel klikt, precies zoals veertig jaar geleden.



Irina Werning is een Argentijns fotografe. In 2007 werd ze door de organisatie van World Press Photo geselecteerd voor de Joop Swart Masterclass.
In 2010 startte ze haar project “Back to the Future”, waarin ze oude foto’s een tweede leven geeft. ,,Ik ben gek op oude foto’s’’, vertelt Werning op haar website. ,,Ik werd benieuwd hoe de mensen die toen gefotografeerd zijn het zouden vinden om dat ‘shot’ opnieuw na te spelen.’’ Ze benaderde vrienden en kennissen en begon samen met hen een reis terug in de tijd. Een nieuwe foto, precies in dezelfde pose als heel lang geleden, met precies dezelfde kleren, dezelfde achtergrond.
Een origineel idee, dat eenvoudig in de praktijk realiseerbaar lijkt te zijn. Maar niet als je het echt goed wilt doen. Irina Werning noemt zich inmiddels een expert in het afstruinen van rommelmarkten om juist dat kledingstuk of dat voorwerp te vinden dat inmiddels al lang uit de mode is. De juiste lokatie, en vooral het juiste licht. Een immense klus.


Photobucket

Cécille: van 1987 naar 2010.
,,Cécille in haar witte mini t-shirt en met precies dezelfde schoenen. De eerste foto is gemaakt in 1987 op het terrein van haar vader in het zuiden van Frankrijk. Precies daar waar ik 23 jaar later de tweede foto gemaakt heb.’’




Photobucket

Nico: van 1990 naar 2010.
,,Beide foto’s zijn in Frankrijk gemaakt. Maar na twintig jaar diezelfde grijns tevoorschijn halen was allesbehalve simpel. Bovendien was Nico verhuisd en we hebben een woning moeten zoeken met eenzelfde wand als achtergrond.’’


Photobucket

Mechi: van 1990 naar 2010.
,,Het appartement van haar ouders is practisch hetzelfde gebleven. En ook de houding van Mechi, ondanks dat ze gegroeid is... Ik ken haar van mijn periode in Londen en ze was studiegenoot van mijn broer. Ok Mechi is vertrokken uit Engeland om terug te gaan naar Argentinië, precies een jaar na mij.’’


Photobucket

Ian: van 1983 naar 2010.
,,De eerste foto is gemaakt in een fotostudio toen Ian werk zoch als acteur. Nu woont hij in Londen en is grafisch designer.’’


Photobucket

Lulu en Geraldine: van 1980 naar 2010.
,,Twee zussen, een speelgoed-accordeon en een bed: eerst bij hun ouders, nu bij Lulu, gelukkig leek het veel op dat van 30 jaar terug. Het is een foto die we in vijf minuten tijd gemaakt hebben, de meisjes moeten zich de pose goed herrinnerd hebben.’’


Photobucket

Mijn ouders: van 1970 naar 2010.
,,Ze gingen trouwen, een maand nadat de eerste foto was gemaakt. En op de tweede foto bevinden ze zich op precies dezelfde plaats: Caminito, La Boca, Buenos Aires. Toen was het mijn oom die de foto maakte, maar die was 2 meter 15 lang... Daar komt verder bij dat de foto op hetzelfde moment van de dag gemaakt moest worden om hetzelfde licht te hebben.’’



Bronnen (Irina Werning):
- D della Repubblica (onderschriften foto’s).

Foto’s:

vrijdag 1 april 2011

Silvio Berlusconi treedt af

Het is zover: SILVIO BERLUSCONI TREEDT AF als minister-president van de Italiaanse regering. Naar aanleiding van de politieke schermutselingen van de afgelopen dagen (Berlusconi's Partij van de Vrijheid probeerde er een wetsvoorstel door te drukken waardoor hij onberecht zou blijven in het proces Mills, een van de vier rechtzaken die tegen de mediamagnaat B. loopt), werd 's werelds meest besproken regeringsleider op audiëntie geroepen bij Giorgio Napolitano, de Italiaanse president.
Na het onderhoud van een uur werd vanmiddag om vier uur niet meteen een persverklaring gegeven, maar tot ieders verrassing kwam 'Il Giornale', de krant van de familie Berlusconi, op haar website met het grote nieuws onder de kop 'SILVIO LASCIA MA NON MOLLA' ('Silvio vertrekt, maar geeft niet op').

Dit is een bijzondere dag!!! En de vlag gaat hier NU uit!!!


Photobucket